[Prawo budowlane] Czym jest FIDIC? – istotne informacje o warunkach kontraktowych w prawie budowlanym.

Warunki kontraktowe FIDIC to powszechnie uznane międzynarodowe standardy - wzorce kontraktowe umów o prace projektowe oraz o roboty budowlane - opracowywane przez Międzynarodową Federację Inżynierów Konsultantów FIDIC (Fédération Internationale des Ingénieurs-Conseils), których członkiem jest również jest polskie Stowarzyszenie Inżynierów, Doradców i Rzeczoznawców. FIDIC opisują przebieg inwestycji budowlanych opartych na wzajemnych obowiązkach i relacjach zamawiającego jako inwestora oraz wykonawcy jako realizującego budowę, jak i inżyniera kontraktu jako administratora przedsięwzięcia. W przypadku przyjęcia dla realizacji kontraktu warunków FIDIC oraz warunków szczegółowych, FIDIC stają się integralną częścią tej umowy, a ich postanowienia stają się wiążące dla wszystkich stron, tj. zamawiającego - inwestora oraz wykonawcy. Tym samym dla oceny czy zamówienie zostało wykonane w sposób prawidłowy należy stosować - w zakresie braku sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa krajowego - klauzule warunków kontraktowych FIDIC (zob. wyrok SN z dnia 13 września 2017 r., w sprawie pod sygn. akt IV CSK 578/16, publ. OSP z 2019 r., nr 1 poz. 2). .

Należy przy tym pamięć, iż przyjęcie warunków kontaktowych FIDIC jako stosowanych przy wykonywaniu umowy następuje na podstawie zasady swobody umów uregulowanej w treści art. 3531 Kodeksu cywilnego przeniosły.

Warunki kontraktowe FIDIC w żadnym przypadku nie mogą być traktowane jako mające walor norm prawa międzynarodowego. Oznacza to, że wykładnia zamieszczonych w nich postanowień, włączonych do treści wiążącej strony umowy, jest dokonywana zgodnie z regułami wykładni prawa dla umowy. Oznacza to, że przypadku stosowania prawa polskiego, umowa będzie interpretowana według oświadczeń woli i postanowień umowy, określonymi w art. 56 oraz 65 § 1 i 2 k.c. (zob. wyrok SM z dnia 19 marca 2015 r. w sprawie pod sygn. akt IV CSK 443/14, publ. w SIP Lex pod nr 1656288).

Warunki kontraktowe FIDIC regulują takie kwestie związane z umową jak:

• przedmiot i zakres umowy,
• strony umowy (inwestora i wykonawcy),
• kolejność pierwszeństwa dokumentów,
• możliwość dokonania cesji umowy,
• poufność warunków umowy,
• obowiązki i uprawnienia inżyniera oraz zmianę osoby inżyniera, 
• zabezpieczenie wykonania umowy,
• wykonanie robót (zabezpieczenie, rozpoczęcie robót, zakończenie robót, opóźnienie i wstrzymanie robót),
• odpowiedzialność za wady,
• ustalenie ceny kontraktowej lub jej korekta y i zmiany,
• sposób zapłaty i zaliczki,
• ubezpieczenia,
• ograniczenia odpowiedzialności odszkodowawczej,
• rozstrzyganie sporów.

Warunki kontraktowe FIDIC regulując stosunki związane z inwestycjami budowlanymi, zawierają takie klauzule jak:

1. Postanowienia ogólne
2. Zamawiający,
3. Inżynier
4. Wykonawca
5. Wyznaczeni podwykonawcy (Czerwona Książka FIDIC) / Projektowanie (Żółłta Książka FIDIC)
6. Kadra i robotnicy
7. Urządzenia, materiały i wykonastwo
8. Rozpoczęcie, opóźnienia i zawieszenie
9. Próby końcowe
10. Przejecie przez Zamawiającego (Inwestora)
11. Odpowiedzialność za wady
12. Obmiary i wycena / Próby eksploatacyjne (Żółta Książka FIDIC)
13. Zmiany i korekty
14. Cena kontraktowa i warunki płatności
15. Rozwiązanie kontraktu przez Zamawiającego (Inwestora)
16. Zawieszenie i wypowiedzenie kontraktu przez Wykonawcę
17. Ryzyko i odpowiedzialność
18. Ubezpieczenie
19. Siła wyższa (vis major)
20. roszczenia, spory, arbitraż

• Kontrakt - to akt umowy wraz z takimi dokumentami jak: List Zatwierdzający, Oferta Ogólne Warunki  Kontraktowe FIDIC, Specyfikacja inwestycji, Rysunki, Wykazy, oraz inne dokumenty lub propozycje w zależności od wybranego trybu realizacji inwestycji (np. w przypadku Żółtych warunków FIDIC zawarte w Kontrakcie będą również propozycje projektowe wykonawcy);
• List Zatwierdzający - list w którym Zamawiający (Inwestor) formalnie przyjmuje (zatwierdza) ofertę przedstawioną przez wykonawcę; 
• Wymagania Zamawiającego (Inwestora) - dokument stanowiący integralną część kontrakty, w którym został ustalony cel, zakres, projekt i inne kryteria techniczne robót budowlanych;
• Zabezpieczenie wykonania - zabezpieczenie dokonane zgodnie z klauzulą 4.2.;
• Kwota warunkowa - kwota określona w Kontrakcie jako kwota tymczasowa, przeznaczona na zapłatę za część robót lub dostarczenie urządzeń, materiałów budowlanych, czy usług zgodnie z klauzulą 13.5.;
• Kwota zatrzymana - kwoty zatrzymane przez Zamawiającego (inwestora) zgodnie z klauzulą 14.3. lub wypłaconych zgodnie z klauzulą 14.9.;
• Podwykonawca - to każda osoba, w tym następca prawny takiej osoby, która została wymieniona w Kontrakcie jako podwykonawca lub wyznaczona jako podwykonawca do wykonywania części robót.

Dyrektywy interpretacyjne wykładni oświadczeń woli zawarte w art. 65 k.c. odnoszą się zarówno do wszystkich kategorii czynności prawnych (§ 1), jak i wyłącznie do umów (§ 2 k.c.). Konsekwencją tego unormowania jest konieczność dokonania wykładni umów na trzech poziomach, tj. ustalenia literalnego brzmienia umowy, ustalenia treści oświadczeń woli przy zastosowaniu reguł określonych w art. 65 § 1 k.c. oraz ustalenie sensu złożonych oświadczeń woli poprzez odwołanie się do zgodnego zamiaru stron i celu umowy.

Wątpliwości interpretacyjne, które nie dają się usunąć w drodze ogólnych dyrektyw wykładni oświadczeń woli, powinny być rozstrzygnięte na niekorzyść strony, która zredagowała tekst je wywołujący (in dubio contra proferentem). Ryzyko nie dających się usunąć w drodze ogólnych dyrektyw wykładni oświadczeń woli niejasności tekstu umowy powinna ponieść ta strona, która tekst zredagowała (zob. wyrok SN z dnia 29 kwietnia 2016 r. w sprawie pod sygn. akt I CSK 306/15, publ. w SIP Lex pod nr 2032362).

Klauzula 20 warunków kontraktowych FIDIC reguluje postępowanie dotyczące rozwiązywania sporów i arbitrażu. Zgodnie z tą klauzulą, spory w pierwszej kolejności rozpoznawane są przez powołany przez strony Komitet Menedżerski (ang. Comittee of Senior Executives – CSE) lub w arbitrażu.

Należy, przy tym pamiętać, że CSE (ang. Comittee of Senior Executives), jako komisja rozjemcza, nie ma statusu sądu polubownego (zob. wyrok SN z dnia 12 stycznia 2012 r. w sprawie pod sygn. akt IV CSK 219/11, publ. w  w SIP Lex pod nr 1130303).

Niemniej, należy pamiętać, że każda, ze stron umowy zawartej w oparciu o warunki kontraktowe FIDIC, która zastrzega zapis na sąd polubowny i udział mediatorów w razie problemów z ich ustanowieniem ma prawo przekazania sprawy do rozstrzygnięcia przez sąd. Tak więc, spory rozpatrywane w pierwszej kolejności powinny być zgodnie z warunkami kontraktowymi FIDIC przez powołany Komitet Menedżerski (CSE), zwany również Komisją Rozjemstwa w sporach, a w przypadku braku zgody co do jej decyzji każda ze stron może kierować spór na drogę postępowania sądowego.