Wstecz
Prawo spadkowe 02.11.2022

[Prawo spadkowe] Rażące naruszenie prawa przy stwierdzeniu nabycia spadku przez małżonka spadkodawcy w zbiegu z jego rodzeństwem. Orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Stan faktyczny sprawy spadkowej w której doszło do stwierdzenia nabycia spadku z rażącym naruszeniem (prawa spadkowego)

W rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawie spadkowej, spadkodawca zmarł w dniu 12 sierpnia 2015 roku, był żonaty i nie posiadał dzieci. W chwili śmierci nie żyli już jego rodzice oraz jeden z braci, który pozostawił po sobie dwoje własnych dzieci (bratanka i bratanicę spadkodawcy). Jego małżonka złożyła w sądzie rejonowym wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd ten sugerując się błędnym wnioskiem żony zmarłego stwierdził, że spadek nabyli: żona w 1/4 części, siostra w 3/16 części, druga siostra w 3/16 części, brat w 3/16 części, bratanek w 3/32 części oraz bratanica w 3/32 części. Po zakończeniu postępowania Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że wydane orzeczenie stanowi rażące naruszenie prawa. W tej sytuacji Rzecznik Praw Obywatelskich sporządził skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego zarzucając orzeczeniu naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego, wywodzonych z art. 2 Konstytucji oraz z konstytucyjnego prawa do dziedziczenia chronionego w art. 21 ust. 1 i 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, że  ze względu na funkcjonowanie w obrocie prawnym wadliwego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, pozostającego w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie wysokości udziałów spadkowych, które przypadły każdemu ze spadkobierców z mocy ustawy z chwilą otwarcia spadku, uniemożliwiając tym samym należyte uporządkowanie spraw spadkowych po zmarłym.

Tytuły do nabycia spadku - kolejność dziedziczenia przez spadkobierców

Zgodnie z art. 926 §1 kodeksu cywilnego (dalej k.c.), dziedziczenie może nastąpić na zasadach określonych w testamencie albo w ustawie. Jeśli zmarły nie pozostawił testamentu, stwierdzenie nabycia spadku następuje na zasadach określonych w ustawie (art. 926 § 2 k.c.). Zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności dziedziczą z ustawy dzieci zmarłego oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Natomiast zgodnie z art. 932 § 1 k.c., w braku zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków) zmarłego dziedziczą- małżonek i rodzice. Stosownie do art. 932 § 4 k.c. jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy zmarło przed nim, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym (art. 932 § 5 k.c). Na podstawie art. 933 § 1 k.c. udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.

Udział w spadku małżonka dziedziczącego w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy

W postanowieniu z dnia 1 marca 2022 r., w sprawie pod sygn akt I NSNc 39/21 (publ. w SIP lex nr 3345088), Sąd Najwyższy stwierdzał nabycie spadku małżonka spadkodawcy, który dziedziczył w zbiegu z jego rodzeństwem. W tej sprawie Sąd Najwyższy wskazał, że małżonce spadkodawcy przypada część spadku w udziale 1/2 części (8/16 części). Pozostała część na podstawie art. 932 § 2 i 4 k.c. podlegała podziałowi pomiędzy rodzeństwo spadkodawcy - przy uwzględnieniu iż na podstawie art. 931 § 1 k.c. w miejsce zmarłego brata wstąpiły jego dzieci - w taki sposób, że siostrze przypada spadek w 2/16 części, drugiej siostrze przypada spadek w 2/16 części, bratu przypada spadek w 2/16 części zaś bratankowi i bratanicy zmarłego przypada spadek po 1/16 części.

Definicja rażącego naruszenia prawa nie tylko w sprawach spadkowych

W omawianym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, że za rażące naruszenie prawa należy rozumieć naruszenie prawa na tyle wyraźne, że do jego ustalenia nie jest konieczne prowadzenie złożonych procesów intelektualnych. Sąd powołał się również na swoje wcześniejsze orzeczenia potwierdzając, że ”rażące" naruszenie musi być "oczywiste", czyli "widoczne dla przeciętnego prawnika prima facie bez konieczności wnikliwej analizy" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2019 r., w sprawie pod sygn. akt V CSK 326/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2017 r., w sprawie pod sygn. akt SNO 22/17 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2020 r., w sprawie pod sygn. akt I NSNc 28/19).

Podstawy wniesienia skargi nadzwyczajnej w sprawie spadkowej

Skarga nadzwyczajna, która stanowiła podstawę wydania omawianego wyroku w sprawie spadkowej jest, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a więc stosowanym w wyjątkowych okolicznościach. Uprawnienie do jej wniesienia, zgodnie z art. 89 §2 ustawy o Sądzie Najwyższym przysługuje:

 

1.       Rzecznikowi Praw Obywatelskich,

2.       Prokuratorowi Generalnemu

oraz w zakresie właściwości,

3.       Prezesowi Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,

4.       Rzecznikowi Praw Dziecka,

5.       Rzecznikowi Praw Pacjenta,

6.       Przewodniczącemu Komisji Nadzoru Finansowego,

7.       Rzecznikowi Finansowemu,

8.       Rzecznikowi Małych i Średnich Przedsiębiorców,

9.       Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

 

Uprawnione osoby mogą wnieść skargę nadzwyczajną na ostateczne rozstrzygniecie, tj. orzeczenie od którego nie służy już odwołanie, w sytuacji, gdy uznają, że orzeczenie to nie jest zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Aby skarga była zasadna, orzeczenie musi naruszać zasady lub wolności i prawa człowieka określone w Konstytucji albo w sposób rażący naruszać prawo albo wydanie orzeczenia nastąpiło na podstawie sprzecznych istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Co ważne strony mimo, że przysługuje im prawo wniesienia skargi osobiście, mogą wystosować prośbę do uprawnionych osób o wystąpienie w ich imieniu ze skargą nadzwyczajną do Sądu Najwyższego.

 

słowa kluczowe: dziedziczenie, kolejność dziedziczenia, wyroki SN, Sąd Najwyższy, rażące naruszenie prawa, skarga nadzwyczajna, spadek, Konstytucja, Rzecznik Praw Obywatelskich, udział spadkowy

Sprawdź pozostałe nasze wpisy

Wstecz
Prawo spółek 03.10.2022
[Prawo spółek handlowych] Zmiany funkcjonowania rad nadzorczych i grupa spółek - Nowelizacja przepisów Kodeksu spółek handlowych (prawo holdingowe)

Nowy wpis na naszym blogu naszej kancelarii prawnej ADVISER Armknecht & Partners attorneys-at-law, prezentuje podstawowe informacje dotyczące nowelizacji przepisów Kodeksu spółek handlowych (prawa spółek handlowych) w zakresie funkcjonowania rad nadzorczych, które wejdą w życie już 13 października 2022 r. Podstawowym celem zmiany jest unormowanie „grupy spółek” w systemie prawa spółek handlowych, poprzez systematykę podmiotów - spółek kapitałowych, na spółkę dominującą, oraz spółkę zależną lub spółki zależne, które na podstawie uchwałą o uczestnictwie w grupie spółek, mają wspólny cel gospodarczy i kierują się wspólną strategią w celu jego realizacji. Wspólny cel gospodarczy, który został zdefiniowany jako „interes grupy spółek”, jako de facto klauzula generalna, uzasadnia sprawowanie przez spółkę dominującą jednolitego kierownictwa nad całą grupą spółek, a wiec również nad spółką zależną, czy spółkami zależnymi. Wprowadzane zmiany w zakresie regulacji funkcjonowania rad nadzorczych, zasadniczo obejmują: Nowe uprawnienia i obowiązki rad nadzorczych spółek działających w ramach grupy spółek (art. 21[1] – 21 [16] KSH), zmiany regulacji funkcjonowania rad nadzorczych w indywidualnych spółkach kapitałowych (art. 214[1], 219-219[2], 221[1] i 222 KSH), zmiany regulacji funkcjonowania rady nadzorczej w spółki akcyjnej (art. 380[1], 382, 382[1], 384 [1], 387[1], 388-390[1] KSH). kancelaria prawna gdynia, prawnik gdynia, prawo spółek handlowych, rada nadzorcza, prawo spółek handlowych gdynia, radca prawny gdynia, reforma ksh, stała obsługa firm, odpowiedzialność zarządu spółki zależnej, odpowiedzialność zarządu spółki dominującej, odpowiedzialność rady nadzorczej spółki zależnej, odpowiedzialność rady nadzorczej spółki dominującej, spółka dominująca, spółka zależna, spółka powiązana, spółka córka, wiążące polecenie, kancelaria gdynia, adser

Czytaj dalej