[Prawo spółek handlowych] Mediacja w sporach wspólników, jak mediacja pomaga tam, gdzie sąd nie wystarczy?

W naszej praktyce mediacyjnej widzimy ten schemat regularnie. Dwóch wspólników, którzy zaczynali razem od zera. W garażu, z jednym komputerem i pomysłem, który miał zmienić branżę i ich życie. Kiedyś partnerzy, a dzisiaj wrogowie. 
Kiedy siadają naprzeciwko siebie podczas spotkania mediacyjnego, często nawet na siebie już nie patrzą. Między nimi leży teczka z pozwem opiewającym na miliony złotycha za nimi jest już kilka miesięcy sądowych przepychanek...

W jednej ze spraw, które prowadziliśmy, padło zdanie, które zapamiętamy na długo: „Ja nie chcę jego pieniędzy. Ja chcę, żeby przyznał, że miałem rację."

To zdanie wyjaśniało wszystko.

Spory wspólników to nie tylko kwestie prawne, ale przede wszystkim istotny ładunek emocjonalny, który nie pomaga. 

Z naszego doświadczenia wynika, że konflikty pomiędzy wspólnikami tylko pozornie sprowadzają się do kwot, udziałów i bilansów. W rzeczywistości za każdym sporem kryje się coś znacznie trudniejszego do wyceny. To poczucie niesprawiedliwości, zawiedzione zaufanie, latami tłumione żale albo, jak to miało miejsce w przypadku tamtych dwóch mężczyzn, zwykła potrzeba bycia wysłuchanym.

Sąd tego nie rozwiąże. Sąd wyda wyrok. Rozstrzygnie, kto ma rację w świetle prawa. Jednak nie uwzględni kwestii "relacyjnych", ponieważ nie dysponuje narzędziami do pracy z tym, co naprawdę stanowiło źródło konfliktu.

Inaczej jest w przypadku mediacji!

Pierwsza sesja bywa trudna. Podczas indywidualnych spotkań mediacyjnych, każda ze stron wyjaśnia mediatorowi swoją perspektywę. Strony nie "konfrontują" swoich stanowisk. Każdy ma swoją wersję wydarzeń, swojego prawnika, swoje liczby. Natomiast zadaniem mediatora nie jest rozstrzyganie, kto ma rację, lecz stworzenie przestrzeni, w której obie strony będą mogły przestać przestawić się z walki na dialog. Brzmi to wręcz idealistycznie, ale umiejętnie zarządzana dyskusja, gwarancja zostania wysłuchanym, bez konsekwencji procesowych dla sporu, stanowią komfortowe warunki umożliwiające rozmowę. 

W opisywanej sprawie po trzech godzinach oddzielnie podczas sesji indywidualnych, zadaliśmy każdemu ze wspólników jedno proste pytanie: Jakiej sytuacji oczekuje za rok? Co powinno się zmienić?

Odpowiedzi były niemal identyczne. Obaj chcieli, żeby firma działała. Obaj chcieli wyjść z tej sytuacji z twarzą. Jeden chciał odkupić udziały i przejąć stery. Zaś drugi, wyjść, ze spółki, odzyskując zainwestowane środki i zacząć coś nowego.

Tego nie byłoby widać w żadnym piśmie procesowym.

Po sesjach indywidualnych nadchodzi czas na prawdziwe wyzwanie, czyli spotkanie wspólne, które dobrze jest zacząć od dobrej kawy. Później sprawy równie się toczą...

W tym przypadku, po czterech sesjach skonfliktowani wspólnicy, podpisali ugodę. Ustalili warunki odkupu udziałów, harmonogram płatności, zasady przekazania klientów i zakaz konkurencji. Spółka działała dalej. Żaden z nich nie musiał czekać na wyrok, który i tak mógł trafić do apelacji.

W sporach wspólników stawką jest zwykle coś więcej niż pieniądze. Punktem centralnym jest firma, która wciąż funkcjonuje, pracownicy, którzy czekają na wypłaty, kontrahenci, którzy obserwują. Każdy miesiąc sporu to miesiąc, w którym zarząd jest sparaliżowany, decyzje są blokowane, a spółka traci to, co w biznesie najtrudniej odbudować, czyli zaufanie, ciągłość działalności.

Postępowanie sądowe w sprawie o uchylenie uchwały wspólników czy wyłączenie wspólnika ze spółki może trwać dwa, trzy, a w skomplikowanych przypadkach nawet pięć lat. Natomiast mediacja od kilku tygodni do kilku miesięcy, a co najważniejsze jej wynik jest zależny wyłącznie od woli stron, nie do sędziego.

Korzyści, które obserwujemy w praktyce:

• Czas – ugoda mediacyjna po zatwierdzeniu przez sąd ma moc prawną wyroku , bez lat oczekiwania;
• Poufność – przebieg mediacji objęty jest tajemnicą. Sytuacja finansowa spółki, jej know-how i wewnętrzne konflikty nie stają się publiczną historią dostępną w rejestrach;
• Relacje – mediacja daje szansę na rozstanie bez nienawiści, a czasem nawet na odbudowanie współpracy pomiędzy stronami;
• Kreatywność rozwiązań – sąd może zasądzić odszkodowanie lub nakazać określone działanie. Zaś mediacja pozwala wypracować rozwiązanie, które nie istnieje w żadnym paragrafie: harmonogram wykupu, model joint venture, podział rynku, sukcesja;
• Dobrowolność – każda ze stron może zakończyć mediację w dowolnym momencie. Mediacja to decyzja biznesowa, nie przymus. 

Z naszego doświadczenia wynika, że najlepszy moment na mediację to ten, w którym rozmowy pomiędzy wspólnikami zaczynają się kręcić w kółko, każde spotkanie zarządu kończy się impasem. Rozmowy strategii,  zastępują rozmowy z prawnikami o zabezpieczeniu majątku.

Mediacja nie jest przyznaniem się do słabości. Jest decyzją, że interes spółki jest ważniejszy niż racja którejkolwiek ze stron.

Pamiętacie tamtych dwóch wspólników, którzy zaczynali w garażu? Jeden z nich prowadzi dziś tę samą firmę, rozbudowaną o dwa nowe oddziały. Drugi realizuje się w innej branży. Mijają się czasem nie tylko na konferencjach biznesowych, ale utrzymują relacje handlowe. Kiedy się spotykają, witają się jak dawni znajomi, bo przecież nimi są. Wszystko, co mogło ich dzielić, zostało rozstrzygnięte przy stole mediacyjnym, nie w sali sądowej.

Biznes może iść dalej. Relacja przetrwała. To nie jest wyrok. To jest rozwiązanie z przyszłością.