Upadłość czy restrukturyzacja? Co grozi zarządowi za spóźniony wniosek i jak działają postępowania insolwencyjne po nowelizacji 2025 r. | Prawo insolwencyjne - prawo upadłościowe, prawo restrukturyzacyjne | Kancelaria prawna ADVISER Armknecht & Partners | Gdynia · Gdańsk · Trójmiasto
Kiedy spółka zaczyna tracić płynność finansową, pierwsze pytanie jakie pada ze strony zarządu to zwykle: czy ogłaszamy upadłość?
Jest to pytanie nie tylko zdawane zazwyczaj zbyt późno, ale przede wszystkim nie jest ono precyzyjne.
Polskie prawo insolwencyjne, regulujące postępowanie wobec niewypłacalnych dłużników (przedsiębiorców i osób fizycznych), obejmuje nie tylko prawo upadłościowe (likwidację majątku), ale przede wszystkim postępowania restrukturyzacyjne (dawniej: postępowanie naprawcze), mające na celu uzdrowienie finansów firmy i zapewnienie możliwości jej dalszego funkcjonowania.
Upadłość to w istocie rozwiązanie ostateczne, tzw. ultima ratio. Upadłość znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy możliwości porozumienia z wierzycielami zostały wyczerpane lub gdy od początku nie było podstaw do prognozowania dalszej działalności spółki. Zanim do tego dojdzie, prawo daje nam cały zestaw narzędzi restrukturyzacyjnych. Warto z nich korzystać świadomie, a przede wszystkim odpowiednio wcześnie.
Poniżej wyjaśniamy logikę systemu prawa insolwencyjnego. Odpowiadamy na zasadnicze kwestie, takiej jak:
1) Czym różnią się poszczególne tryby postępowań?
2) Co zmieniła nowelizacja prawa restrukturyzacyjnego z 2025 r.?
3) Jaką osobistą odpowiedzialność prawną ponosi zarząd, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzenie układu zostanie złożony za późno?
Postępowania upadłościowe – dwa tryby: upadłość likwidacyjna i upadłość z możliwością zawarcia układu
Upadłość likwidacyjna
Upadłość likwidacyjna stosowana jest wtedy, gdy spółka jest trwale i nieodwracalnie niewypłacalna, a jej majątek nie daje podstaw do zawarcia układu z wierzycielami. Po ogłoszeniu upadłości syndyk przejmuje zarząd nad całym majątkiem dłużnika, przeprowadza jego sprzedaż i zaspokaja wierzycieli w ustawowej kolejności.
Kluczowy termin, który każdy zarząd powinien znać: wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć w ciągu 30 dni od momentu zaistnienia stanu niewypłacalności. Nie jest to termin instrukcyjny, a jego przekroczenie rodzi poważne, osobiste konsekwencje prawne dla każdego członka zarządu (szczegółowo omawiamy je w dalszej części). Ustalenie precyzyjnego momentu zaistnienia stanu niewypłacalności jest zatem jednym z pierwszych i najważniejszych zadań, z którymi muszą zmierzyć się zarząd i jego doradcy prawni.
Warto też odnotować, że Polska jako jedno z nielicznych państw UE przewiduje instytucję przygotowanej likwidacji (tzw. pre-pack, art. 56a–56h Prawa upadłościowego). Umożliwia ona sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nabywcy wyłonionemu jeszcze przed ogłoszeniem upadłości – szybciej i efektywniej niż w toku klasycznej likwidacji syndykalnej. W praktyce jest to rozwiązanie szczególnie wartościowe tam, gdzie liczy się zachowanie wartości przedsiębiorstwa jako całości.
Upadłość z możliwością zawarcia układu
Przepisy dopuszczają możliwość zawarcia układu z wierzycielami również po ogłoszeniu upadłości, tj. po zatwierdzeniu listy wierzytelności i pod nadzorem sędziego-komisarza (art. 266a–266f Prawa upadłościowego).
W praktyce jest to jednak ścieżka rzadko wybierana. Zaawansowany kryzys, utrata zarządu nad majątkiem i sama logika postępowania upadłościowego sprawiają, że jeżeli istnieje jakakolwiek realna szansa na porozumienie z wierzycielami, zdecydowanie korzystniejsze jest sięgnięcie po postępowanie restrukturyzacyjne, zanim dojdzie do ogłoszenia upadłości.
Postępowania restrukturyzacyjne – cztery tryby postępowania naprawczewgo sytuacji Spółki
Ustawa Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania, dostosowane do różnych stadiów kryzysu i różnej struktury zadłużenia. Różnią się one przede wszystkim stopniem ingerencji sądu, zakresem ochrony przed egzekucją oraz tym, kto sprawuje zarząd majątkiem dłużnika w toku postępowania.
1. Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)
Postępowanie o zatwierdzenie układu to tryb o najmniejszym stopniu sformalizowania i zarazem najszybszy ze wszystkich. Cały proces negocjacji i zbierania głosów odbywa się poza sądem, pod nadzorem nadzorcy układu wybranego przez dłużnika. Spółka zachowuje pełny zarząd swoim majątkiem. Rola sądu ogranicza się wyłącznie do zatwierdzenia układu, który wierzyciele już przyjęli.
PZU jest rekomendowane na wczesnym etapie kryzysu finansowego, gdy relacje z wierzycielami są stabilne, a wierzytelności sporne nie przekraczają 15% sumy wierzytelności objętych układem. Należy jednak pamiętać o istotnym ograniczeniu: ochrona przed egzekucją jest ograniczona do czterech miesięcy od ustalenia tzw. dnia układowego. Jeżeli egzekucje komornicze już trwają lub grożą, sama procedura PZU może nie wystarczyć i konieczne staje się sięgnięcie po tryb zapewniający automatyczną ochronę od chwili wszczęcia.
Warto wiedzieć, że zarówno na etapie poprzedzającym złożenie wniosku, jak i po jego wszczęciu, istnieje możliwość przeprowadzenia mediacji przedsądowych, pozasądowych lub sądowych z kluczowymi wierzycielami. Prawidłowo zaplanowana mediacja pozwala wstępnie uzgodnić propozycje układowe i zwiększa realną szansę na uzyskanie wymaganej większości głosów. Szczegółowo omawiamy tę kwestię w osobnym wpisie: Mediacja w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 597¹ Pr.r.) – korzyści i koszty.
2. Przyspieszone postępowanie układowe (PPU)
Przyspieszone postępowanie układowe prowadzone jest przez sąd i zapewnia automatyczną ochronę przed egzekucją od chwili jego otwarcia. Dłużnik zachowuje zarząd swoim majątkiem, jednak pod kontrolą nadzorcy sądowego. Podobnie jak w PZU, warunkiem skorzystania z tego trybu jest, aby wierzytelności sporne nie przekraczały 15% sumy wierzytelności objętych układem.
PPU sprawdza się szczególnie dobrze w sytuacjach, gdy spółka potrzebuje szybkiej i skutecznej ochrony przed egzekucją komorniczą, a jednocześnie struktura zadłużenia jest stosunkowo klarowna i pozwala na sprawne przeprowadzenie głosowania nad układem.
3. Postępowanie układowe
Postępowanie układowe przeznaczone jest dla spółek o bardziej złożonej strukturze wierzycielskiej – w szczególności gdy wierzytelności sporne przekraczają próg 15%. Jest to tryb prowadzony w całości przez sąd, a dłużnik działa pod stałym nadzorem nadzorcy sądowego. Ochrona przed egzekucją, podobnie jak w PPU, działa automatycznie od chwili otwarcia postępowania.
Tryb ten daje więcej czasu i przestrzeni na prowadzenie negocjacji z heterogeniczną grupą wierzycieli, kosztem dłuższego czasu trwania całego postępowania.
4. Postępowanie sanacyjne
Postępowanie sanacyjne to tryb o najszerszym zakresie narzędzi restrukturyzacyjnych i zarazem najbardziej ingerujący w sferę zarządczą spółki. Sąd ustanawia zarządcę, który przejmuje bezpośredni zarząd nad majątkiem dłużnika – spółka traci zatem kontrolę nad swoim przedsiębiorstwem. W zamian zyskuje najsilniejszą ze wszystkich trybów ochronę przed egzekucją oraz dostęp do instrumentów niedostępnych w pozostałych postępowaniach: możliwość rozwiązania umów o pracę na uproszczonych zasadach, odstąpienia od niekorzystnych umów wzajemnych i zbycia zbędnych składników majątku.
Postępowanie sanacyjne jest właściwym wyborem wtedy, gdy spółka wymaga głębokiej restrukturyzacji operacyjnej, a samo oddłużenie bez jednoczesnej przebudowy modelu biznesowego nie przyniesie trwałych efektów.
Co w praktyce zmieniła nowelizacja przepisów prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego z dnia 23 sierpnia 2025 r.?
Z dniem 23 sierpnia 2025 r. weszła w życie ustawa implementująca unijną Dyrektywę 2019/1023 o restrukturyzacji zapobiegawczej (ustawa z 25 lipca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1085). Zmiany te objęły wszystkie postępowania wszczęte po tej dacie i mają istotne, praktyczne znaczenie dla dłużników, wierzycieli i ich doradców.
Test zaspokojenia wierzycieli stał się elementem obowiązkowym każdego postępowania restrukturyzacyjnego, z wyjątkiem mikroprzedsiębiorców (tj. podmiotów zatrudniających średniorocznie mniej niż 10 pracowników i osiągających obrót lub sumę bilansową nieprzekraczającą równowartości 2 mln EUR). Doradca restrukturyzacyjny zobowiązany jest sporządzić analizę porównawczą: ile wierzyciele uzyskają w ramach proponowanego układu, a ile uzyskaliby w postępowaniu upadłościowym. Sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeżeli choćby jeden wierzyciel wykaże, że w upadłości zostałby zaspokojony w stopniu wyższym. Test ten staje się jednym z kluczowych dokumentów całego postępowania i powinien być przygotowany rzetelnie już na etapie wstępnym.
Obligatoryjny podział wierzycieli na grupy to kolejna fundamentalna zmiana. Wierzyciele muszą być grupowani według kategorii interesów, a każda grupa głosuje jako odrębny podmiot dysponujący jednym głosem – niezależnie od wartości posiadanych wierzytelności. To zmiana o bardzo realnym wpływie na dynamikę zgromadzeń wierzycieli, ponieważ dotychczasowe zasady obliczania większości ulegają zasadniczej modyfikacji.
Mechanizm cross-class cram-down umożliwia przyjęcie układu mimo sprzeciwu niektórych grup wierzycieli, o ile większość grup głosowała za jego przyjęciem, co najmniej jedna grupa o wyższym priorytecie zaspokojenia opowiedziała się za układem, a wierzyciele z grupy sprzeciwiającej się uzyskają w układzie zaspokojenie co najmniej równe temu, które uzyskaliby w upadłości. Jest to rozwiązanie korzystne z perspektywy dłużnika, wymaga jednak starannego zaprojektowania propozycji układowych i podziału wierzycieli na grupy już na wstępnym etapie procesu restrukturyzacyjnego.
Objęcie układem wierzycieli rzeczowych nastąpiło z mocy prawa. Wierzyciele zabezpieczeni hipoteką lub zastawem rejestrowym są objęci układem niejako automatycznie, przy bezwzględnym warunku zapewnienia im poziomu zaspokojenia co najmniej równego temu z postępowania upadłościowego, co ponownie odsyła do testu zaspokojenia wierzycieli jako dokumentu stanowiącego podstawę oceny sytuacji i zasadności zawarcia układu.
Zgoda dłużnika stała się warunkiem przyjęcia układu w trybie cram-down. Rozwiązanie to wzmacnia pozycję negocjacyjną dłużnika wobec wierzycieli, ale jednocześnie nakłada na zarząd spółki dodatkową odpowiedzialność za świadome i aktywne uczestnictwo w procesie restrukturyzacyjnym.
Odpowiedzialność organów spółki w postępowaniach insolwencyjnych - jakie są skutki niewypłacalności spółki dla członków jej zarządu?
To zagadnienie jest w praktyce zbyt często bagatelizowane, a konsekwencje jego lekceważenia mogą być dla poszczególnych osób dotkliwe i długotrwałe. Poniżej omawiamy odpowiedzialność organów w podziale na typy spółek handlowych.
Spółka jawna
W spółce jawnej za jej zobowiązania odpowiada każdy wspólnik bez ograniczenia, całym swoim majątkiem osobistym, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (art. 22 § 2 k.s.h.). Jest to odpowiedzialność subsydiarna w rozumieniu art. 31 § 1 k.s.h., wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem spółki do rejestru (art. 31 § 3 k.s.h.), natomiast osoba przystępująca do spółki odpowiada za zobowiązania powstałe przed dniem jej przystąpienia (art. 32 k.s.h.).
Przepis art. 31 § 2 k.s.h. wprost stanowi, że subsydiarność nie stanowi przeszkody do wytoczenia powództwa przeciwko wspólnikowi jeszcze przed stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji wobec spółki – co w praktyce oznacza, że wierzyciel może jednocześnie pozwać zarówno spółkę, jak i wspólnika.
Z perspektywy prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego istotne są ponadto: art. 64 k.s.h. (śmierć wspólnika jako przyczyna rozwiązania spółki), art. 65 k.s.h. (rozliczenie z występującym wspólnikiem), art. 67 k.s.h. (prowadzenie likwidacji) oraz art. 85 k.s.h. Należy pamiętać, że na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 k.s.h., ogłoszenie upadłości wspólnika jest jedną z przyczyn rozwiązania spółki jawnej, co oznacza konieczność przeprowadzenia jej likwidacji lub kontynuowania działalności w zmienionym składzie.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
W spółce z o.o. podstawowym przepisem regulującym odpowiedzialność odszkodowawczą wobec samej spółki jest art. 296 k.s.h. Przepis ten dotyczy odpowiedzialności wobec spółki osób, które przy wykonywaniu powierzonych im czynności wyrządziły jej szkodę. Odpowiedzialność ta ma charakter odszkodowawczy i opiera się na zasadzie winy.
Natomiast art. 299 § 1 k.s.h. reguluje odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki, w praktyce ma kluczowe znaczenie w kontekście postępowań insolwencyjnych. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie całym swoim majątkiem osobistym. Charakter tej odpowiedzialności jest w doktrynie sporny. Dominujący w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd traktuje ją jako odpowiedzialność odszkodowawczą, jednak w poglądach doktryny prezentowane jest również stanowisko o gwarancyjnym charakterze tej odpowiedzialności za cudzy dług.
Przesłanki odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h. są dwie: po pierwsze – istnienie niezaspokojonego zobowiązania spółki, po drugie – bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Przy czym bezskuteczność ta nie musi być stwierdzona formalnym postanowieniem komornika – wykazać ją można każdym wiarygodnym dowodem wskazującym na brak majątku pozwalającego zaspokoić wierzyciela, w tym bilansem spółki, postanowieniem o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości ze względu na brak majątku czy postanowieniem o umorzeniu egzekucji uzyskanym przez innego wierzyciela.
Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299 § 1 k.s.h., jeżeli wykaże (art. 299 § 2 k.s.h.), że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu – przy czym „właściwy czas" to nie więcej niż 30 dni od zaistnienia stanu niewypłacalności (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego);
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy danego członka zarządu – co może uzasadniać m.in. niezawiniona nieobecność, przewleka choroba, obiektywnie uzasadniony podział kompetencji w zarządzie oparty na specjalizacji zawodowej;
- pomimo niezgłoszenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody – co w praktyce jest niezwykle trudne do wykazania i wymaga dowiedzenia, że nawet przy prawidłowym zgłoszeniu upadłości wierzyciel i tak nie uzyskałby zaspokojenia;
- obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał wyłącznie w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa (art. 299 § 4 k.s.h.).
Na gruncie art. 299 k.s.h. odpowiedzialność ponoszą zarówno obecni, jak i byli członkowie zarządu – w zakresie zobowiązań istniejących w czasie sprawowania przez nich funkcji. Odpowiedzialności tej nie wyłącza fakt, że dany członek zarządu jest jednocześnie wspólnikiem spółki – wprost potwierdził to Sąd Najwyższy. Od 2016 r. tą samą odpowiedzialnością objęci są z mocy art. 299¹ k.s.h. likwidatorzy spółki.
Spółka akcyjna
W spółce akcyjnej podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej wobec samej spółki stanowi art. 483 k.s.h. Przepis ten nakłada na członków zarządu i rady nadzorczej obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu, chyba że nie ponoszą winy. Przy ocenie staranności stosuje się miernik właściwy dla zawodowego charakteru wykonywanej działalności.
Istotnym mechanizmem wzmacniającym ochronę spółki i jej wierzycieli jest art. 487 k.s.h.: w przypadku wytoczenia powództwa na podstawie art. 486 § 1 k.s.h. oraz w razie upadłości spółki, osoby obowiązane do naprawienia szkody nie mogą powoływać się na uchwałę walnego zgromadzenia udzielającą im absolutorium ani na dokonane przez spółkę zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych. Absolutorium nie „czyści" zatem odpowiedzialności, jeżeli spółka ogłasza upadłość.
Analogiczną regulację w ramach nowej prostej spółki akcyjnej wprowadza art. 300¹²⁸ k.s.h.: w przypadku wytoczenia powództwa przez akcjonariusza (art. 300¹²⁷ § 1) oraz w razie upadłości spółki, osoby obowiązane do naprawienia szkody nie mogą powoływać się na uchwałę akcjonariuszy udzielającą absolutorium ani na zrzeczenie się roszczeń dokonane przez spółkę.
Prosta spółka akcyjna
W prostej spółce akcyjnej ustawodawca zdecydował się na rozwiązanie zbliżone do regulacji z art. 299 k.s.h., wprowadzając art. 300¹³² k.s.h. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem osobistym (§ 1).
Przesłanki egzoneracyjne są zbieżne z tymi z art. 299 § 2 k.s.h.: członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzono układ w PZU, że niezgłoszenie nastąpiło nie z jego winy, albo że wierzyciel nie poniósł szkody (§ 2). Przepisy § 1 i 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność (§ 3). Analogicznie jak w spółce z o.o., odpowiedzialność jest wyłączona, gdy obowiązek złożenia wniosku powstał wyłącznie w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo sprzedaż przedsiębiorstwa (§ 4).
Odpowiedzialność w grupach spółek (prawo holdingowe)
Odpowiedzialność spółki dominującej za wierzytelności wobec spółki zależnej
Wraz z wprowadzeniem do k.s.h. przepisów o grupach spółek pojawiła się nowa kategoria odpowiedzialności insolwencyjnej – tym razem po stronie samej spółki dominującej. Zgodnie z art. 21¹⁴ § 1 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce zależnej uczestniczącej w grupie spółek okaże się bezskuteczna, spółka dominująca odpowiada za szkodę wyrządzoną wierzycielowi spółki zależnej, chyba że nie ponosi winy lub szkoda nie powstała w następstwie wykonania przez spółkę zależną wiążącego polecenia wydanego przez spółkę dominującą.
Przepis ustanawia przy tym domniemanie, że szkoda obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności wobec spółki zależnej (§ 2) – co istotnie ułatwia wierzycielowi dochodzenie roszczeń. Regulacja § 1 i § 2 nie narusza przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność spółki dominującej (§ 3). Wyłączenie odpowiedzialności przewidziane jest analogicznie jak w przepisach o spółkach kapitałowych: spółka dominująca nie ponosi odpowiedzialności za czas, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo sprzedaż przedsiębiorstwa spółki zależnej (§ 4). Powództwo o naprawienie szkody wytacza się przed sąd właściwy dla siedziby spółki zależnej (§ 5).
Na podstawie art. 21¹⁶ § 1 k.s.h. przepisy dotyczące spółki zależnej uczestniczącej w grupie spółek stosuje się odpowiednio do spółki powiązanej ze spółką dominującą, jeżeli umowa albo statut spółki powiązanej tak stanowią. Natomiast przepisów o spółce zależnej nie stosuje się w szczególności do spółki, która jest spółką w likwidacji i rozpoczęła podział swego majątku, albo jest spółką w upadłości (art. 21¹⁶ § 2 pkt 2 k.s.h.) – co jest logiczną konsekwencją prymatu prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego w tych sytuacjach.
Ograniczenia korporacyjne w sytuacji postępowań insolwencyjnych
Wejście w stan upadłości lub likwidacji z podziałem majątku rodzi doniosłe skutki korporacyjne, których zarządy i rady nadzorcze często nie uwzględniają przy planowaniu działań restrukturyzacyjnych. Przepisy k.s.h. bezwzględnie zakazują:
- łączenia spółki w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku, albo spółki w upadłości (art. 491 § 3 k.s.h.),
- podziału spółki w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku, albo spółki w upadłości (art. 528 § 3 k.s.h.),
- przekształcenia spółki w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku, albo spółki w upadłości (art. 551 § 4 k.s.h.).
Oznacza to, że zarząd, który planuje przeprowadzić restrukturyzację korporacyjną (fuzję, podział, przekształcenie) jako element naprawczy, musi zrealizować ją przed ogłoszeniem upadłości lub wszczęciem postępowania likwidacyjnego prowadzącego do podziału majątku. Po przekroczeniu tych granic droga do reorganizacji korporacyjnej zostaje zamknięta.
Odpowiedzialność karna wunikjaąca z art. 586 k.s.h.
Niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości to nie tylko ryzyko odpowiedzialności cywilnoprawnej. Zgodnie z art. 586 k.s.h., kto będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających upadłość – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku.
Przepis ten działa niezależnie od odpowiedzialności cywilnoprawnej z art. 299 k.s.h. i od odpowiedzialności podatkowej. W praktyce zarzut z art. 586 k.s.h. bywa stawiany w połączeniu z zarzutami z zakresu prawa upadłościowego lub odpowiedzialności za przestępstwa na szkodę wierzycieli (art. 300 i n. Kodeksu karnego). Warto podkreślić, że nie tylko spóźnione złożenie wniosku, ale również celowe działanie zmierzające do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzycieli może prowadzić do odpowiedzialności karnej.
Odpowiedzialność podatkowa organów – Ordynacja podatkowa
Odpowiedzialność za zobowiązania spółki nie ogranicza się do sfery cywilnoprawnej. Organy podatkowe dysponują własnym, niezależnym od k.s.h. instrumentem egzekwowania zaległości podatkowych bezpośrednio od piastunów spółki.
Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (art. 116 o.p.)
Za zaległości podatkowe spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej (w tym spółek w organizacji) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 116 § 1 o.p.). Odpowiedzialność obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków (§ 2). Przepis stosuje się również do byłych członków zarządu (§ 4).
Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w PZU (§ 1 pkt 1 lit. a);
- niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy (§ 1 pkt 1 lit. b);
- wskazuje mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części (§ 1 pkt 2).
Jeżeli obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość powstał i istniał wyłącznie w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, uznaje się, że niezgłoszenie nastąpiło bez winy członka zarządu (§ 1a). W przypadku prostej spółki akcyjnej w organizacji, w której powołano radę dyrektorów, przepisy stosuje się odpowiednio do rady dyrektorów i dyrektorów (§ 5).
Warto bezwzględnie pamiętać, że art. 116 o.p. dotyczy wyłącznie zobowiązań publicznoprawnych – za zobowiązania prywatnoprawne spółki wobec wierzycieli odpowiedzialność reguluje art. 299 k.s.h. (nie art. 116 o.p.).
Odpowiedzialność organów zarządzających innych osób prawnych (art. 116a o.p.)
Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż spółki kapitałowe wymienione w art. 116 o.p. (w tym fundacji rodzinnych w organizacji) odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi podmiotami. Przepis art. 116 o.p. stosuje się odpowiednio (§ 1). Analogiczne zasady obowiązują likwidatorów spółek (art. 116b § 1 o.p.).
Odpowiedzialność podatkowa w przypadku podziału spółki (art. 117 o.p.)
Osoby prawne przejmujące lub powstałe w wyniku podziału odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki dzielonej, jeżeli majątek przejmowany na skutek podziału nie stanowi zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zakres odpowiedzialności jest ograniczony do wartości aktywów netto nabytych, wynikających z planu podziału (§ 2), a przy podziale przez wydzielenie lub wyodrębnienie – do zaległości powstałych do dnia wydzielenia albo wyodrębnienia (§ 3).
Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa (art. 112 o.p.)
Nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części odpowiada solidarnie z podatnikiem za zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, powstałe do dnia nabycia – chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach (art. 112 § 1 o.p.). Zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części (§ 3). Nabywca nie odpowiada za zaległości niewykazane w zaświadczeniu wydanym przez organ podatkowy na wniosek zbywcy (art. 306g o.p.) (§ 6). Przepisu art. 112 o.p. nie stosuje się do nabycia w postępowaniu egzekucyjnym oraz upadłościowym (art. 112a o.p.) – jest to jeden z wymiernych argumentów za nabywaniem przedsiębiorstw w ramach pre-packu.
Odpowiedzialność w przypadku przekształcenia i wniesienia przedsiębiorstwa (art. 112b i 112c o.p.)
Jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną odpowiada solidarnie z tą osobą fizyczną za zaległości podatkowe przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, powstałe do dnia przekształcenia (art. 112b o.p.). Analogicznie, spółka niemająca osobowości prawnej, do której osoba fizyczna wniosła na pokrycie udziału swoje przedsiębiorstwo, odpowiada solidarnie z tą osobą za zaległości podatkowe związane z wniesionym przedsiębiorstwem, powstałe do dnia wniesienia (art. 112c o.p.).
Odpowiedzialność firmującego (art. 113 o.p.)
Jeżeli podatnik – za zgodą innej osoby – w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej lub jej rzeczywistych rozmiarów posługuje się imieniem, nazwiskiem, nazwą lub firmą tej osoby, osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności (art. 113 o.p.). Przepis ten jest szczególnie istotny w kontekście faktycznego prowadzenia działalności pod szyldem podmiotów, które formalnie nie są zaangażowane w obrót.
Mediacje w postępowaniach insolwencyjnych jako narzędzie ochrony biznesu
Mediacja to nie tylko instrument rozwiązywania sporów gospodarczych. W prawie restrukturyzacyjnym staje się elementem przemyślanej strategii ochrony biznesu i realnego narzędzia do budowania większości układowej.
Nowelizacja z 2025 r. (art. 25a Prawa restrukturyzacyjnego) wprost zobowiązuje nadzorcę i zarządcę do aktywnego wspierania negocjacji dotyczących zawarcia układu, z możliwością zawarcia umowy z profesjonalnym mediatorem działającym na rachunek dłużnika (art. 34b Prawa restrukturyzacyjnego). Mediacje przedsądowe i pozasądowe – prowadzone przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania – pozwalają wstępnie uzgodnić propozycje układowe z kluczowymi wierzycielami i realnie zwiększają szansę uzyskania wymaganej większości głosów. Mediacje sądowe, prowadzone już po wszczęciu postępowania, pozwalają koordynować oczekiwania grup wierzycieli o sprzecznych interesach – a koszt wynagrodzenia mediatora jest ustawowo ograniczony i w pełni przewidywalny.
Prawnicy kancelarii ADVISER Armknecht i Partnerzy Radcowie Prawni, jako stali mediatorzy m.in. przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku, prowadzą postępowania mediacyjne w Gdyni i Trójmieście, zarówno w sprawach restrukturyzacyjnych, jak i w sporach towarzyszących postępowaniom upadłościowym.
Szczegółową analizę kosztów, zasad wynagradzania mediatora i roli mediacji w postępowaniu o zatwierdzenie układu znajdą Państwo w naszym artykule: Mediacja w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 597¹ Pr.r.) – korzyści i koszty.
Polish insolvency law in 2026 - what every board member have to know
Polish law strongly prefers restructuring over liquidation bankruptcy. Companies facing insolvency have four restructuring options (PZU, PPU, postępowanie układowe, sanacja), each differing in court involvement, asset control, and creditor protection. The August 2025 amendment (implementing EU Directive 2019/1023) introduced mandatory creditor satisfaction tests, obligatory creditor grouping, and a cross-class cram-down mechanism.
Critical risk for management boards: failure to file for bankruptcy within 30 days of insolvency may trigger personal liability for company debts (Art. 299 KSH, Art. 21 Insolvency Law), a ban on business activities, and criminal liability (Art. 586 KSH). Pre-judicial and judicial mediation now plays a central role in restructuring negotiations under new Art. 25a of the Restructuring Law.
At ADVISER Armknecht & Partners attorneys-at-law (Gdynia / Gdańsk / Trójmiasto), we provide ongoing legal advisory for management boards and supervisory boards of commercial companies, monitoring insolvency risk as part of comprehensive corporate legal services.